Thổ Công – thường được tôn vinh là Đệ nhất gia chi chủ – là vị thần cai quản nhà cửa, quyết định họa phúc và giữ cho đất đai yên bình, ngăn không cho ma quỷ vào quấy nhiễu gia đình.
Dù gọi chung là thờ Thổ Công, nhưng trên bàn thờ và bài vị thực tế phụng thờ ba vị thần với các nhiệm vụ riêng biệt:
-
Thổ Công: Quản lý bếp núc. Bài vị ghi: Bản gia Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
-
Thổ Địa: Quản lý đất đai, nhà cửa. Bài vị ghi: Bản gia Thổ địa Long Mạch Tôn Thần.
-
Thổ Kỳ: Quản lý việc chợ búa và sự sinh sôi của cây trái, vật nuôi trên đất. Bài vị ghi: Bản gia Ngũ phương Ngũ thổ Phúc đức chính thần.
Mỗi gia đình đều có Thổ Công riêng để ghi chép lại mọi việc thiện – ác diễn ra trong năm. Ngày lễ cúng Thổ Công quan trọng nhất chính là Tết Táo Quân vào ngày 23 tháng Chạp. Theo dân gian, sau lễ cúng, Thổ Công sẽ cưỡi cá chép (đã hóa rồng) lên chầu Thượng Đế để tâu trình mọi chuyện ở nhân gian. Gia chủ sẽ đốt bài vị, hóa vàng mã (áo, mũ, hia cũ), thả tro ra sông và phóng sinh cá chép để tiễn Ngài thăng thiên.
2. Sắm lễ:
Mũ thổ công: Mũ Thổ Công là một cỗ gồm ba chiếc: 1 mũ đàn bà và 2 mũ đàn ông không có hai cánh chuồn. Nếu thờ 3 chiếc là thờ đủ mũ cho ba vị thần còn nếu thờ 1 mũ thì đó là mũ Thổ Công.
Mũ được làm bằng giấy, mũ thường đi kèm với một chiếc áo và một đôi hia. Dưới mũ đặt 100 thoi vàng giấy. Mũ, áo, hia mỗi năm một màu hợp với ngũ hành: Kim-Mộc-Thủy-Hỏa-Thổ (trắng-xanh-đen-đỏ-vàng) mỗi năm có một hành riêng, mỗi hành có một màu nhất định.
Năm có hành Kim: cúng mũ màu trắng.
Năm có hành Mộc: cúng mũ màu xanh.
Năm có hành Thủy: cúng mũ màu đen.
Năm có hành Hỏa: cúng mũ màu đỏ.
Năm có hành Thổ: cúng mũ màu vàng.
Cũng như bài vị Thổ Công, hàng năm mũ cũng được đem hóa vào ngày tết Táo quân và được thay cỗ mũ khác để thờ cho đến tết Táo quân năm sau.
Việc cúng tiễn ông Táo được thực hiện tại gia. Lễ cúng ông Táo gồm có:
– Một mâm cỗ mặn, bánh kẹo, trầu cau, rượu…
– Ba bộ mũ áo, hia hài táo quân cùng vàng nén.
– Ba cá chép sống.
– Nhang thơm, bình hoa tươi cùng các loại quả tươi đẹp.
3. Văn khấn:
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Kính lạy: Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân!
Tín chủ con là :…………………… Ngụ tại :………………
Nhằm ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, xiêm hài áo mũ, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén Tâm Hương dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời: Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật. Phỏng theo lệ cũ, Ngài là vị chủ, Ngũ Tự Gia Thần, soi xét lòng trần, Táo Quân chứng giám.
Trong năm sai phạm , các tội lỗi lầm, cúi xin Tôn Thần, gia ân châm chước. Ban lộc, ban phước, phù hộ toàn gia, trai gái trẻ già, an ninh khang thái.
Dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.
Cẩn cáo.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!